Алгоритмдерді және «сүзгі көпіршігін» басқару: Еуропалық Одақ, АҚШ, Қазақстан және Ресейдегі реттеу тәсілдерінің салыстырмалы талдауы

Аңдатпа

Алгоритмдік ұсыным жүйелерінен туындайтын «сүзгі көпіршігі» құбылысы интеллектуалды медиа дәуірінде ақпараттық экожүйені қайта қалыптастырып, әртүрлі елдер үшін маңызды басқару мәселесіне айналды.

Бұл зерттеу Еуропалық Одақ, АҚШ, Қазақстан және Ресейдегі алгоритмдік басқару модельдерін төрт аналитикалық өлшем бойынша салыстырады: нормативтік құндылықтар, реттеу құралдары, «сүзгі көпіршігінің» әсерін азайтудағы тиімділік және құрылымдық контекстік факторлар. Заңнаманы, саяси құжаттарды және рецензияланатын ғылыми әдебиеттерді салыстырмалы-құқықтық және нормативтік талдауды қамтитын сапалық көпдереккөзді әдіснама негізінде зерттеуде көпөлшемді талдамалық құрылым қалыптастырылды.

Зерттеу нәтижелері әрбір модельдің өзіндік институционалдық логикасы мен ерекшеліктерін көрсетті. Еуропалық Одақ адам құқықтары мен дербес деректерді қорғауға негізделген реттеуге басымдық береді; АҚШ нарықтық өзін-өзі реттеуге сүйенеді; Қазақстан цифрлық егемендікке бағдарланған кезең-кезеңімен даму стратегиясын ұстанады; ал Ресей цифрлық егемендік пен орталықтандырылған мемлекеттік бақылауға негізделген модельді қолданады.

Қолданыстағы модельдердің ешқайсысы алгоритмдік тәуекелдердің жүйелі сипатын толық қамти алмайды. Құқықтарға шамадан тыс басымдық беру инновацияны тежеуі мүмкін, нарықтық тәсілдер жеткілікті есептілікті қамтамасыз ете бермейді, ал шамадан тыс орталықтандырылған бақылау ашықтық пен пікір алуандығын шектеуі ықтимал. Осыған байланысты зерттеуде алгоритмдік ашықтықты, институционалдық есептілікті және мемлекетаралық ынтымақтастықты дамытуға бағытталған «теңгерімді бірлескен басқару» тұжырымдамасы ұсынылады.